Murat Aru
17-08-2009, 12:04
BİZİ İNSAN YAPAN NEDİR... GAREZ?
12:49 10 Ağustos 2009
Birgün Gazetesi
Şempanzeler intikamcı olabilirler ve aralarındaki yanlış davranan üyeyi saldırgan bir şekilde cezalandırabilirler. Fakat yeni bir çalışma bunu, sadece yapabileceklerini bildikleri için yapmadıklarını göstermektedir. Yani öyle görünüyor ki, kin, sadece insana özgü bir duygu olabilir.
Şempanzelerin farklı bir doğru-yanlış anlayışları vardır ve elde etmek için çalıştıkları yiyeceğin kendilerine verilmemesi gibi adaletsizlik içeren olaylardan hoşlanmazlar. Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstitüsü’nden evrimsel biyolog Keith Jensen, şempanzelerin kindar olup olmadıklarını araştırmıştır. Jensen ve meslektaşları, iki şempanzeyi birbirlerini görecekleri şekilde iki ayrı kafese yerleştirmiştir. Aralarında da üzerinde fıstık olan bir tepsi bulunmaktadır. Tepsiye ulaşamayacak durumda olan şempanzenin kafesine yerleştirilmiş bir ip aracılığıyla tepsiyi devirebilme ve böylece diğer şempanzenin de yemesine engel olma olanağı vardır. Fakat aynı deneyin bu şempanzenin tek başına olduğu koşullarda yapılmış haliyle karşılaştırıldığında, şempanzenin tepsiyi o kadar da sık devirmediği görülmüştür.
The Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinin 2007 Temmuz sayısında yayımlanan araştırmaya göre, yiyeceğe ulaşamamanın yarattığı hayal kırıklığı, diğerinin de yemesine engel olma arzusu yaratmamaktadır. Fakat eğer yemekte olduğu bir yiyecek şempanzeden çalınsa aynı yardımseverliği gösterir mi ve hırsızın bir insan ya da maymun olması onun için fark eder mi? Bunu belirlemek için araştırmacılar, hayvanların arasına hareketli bir zemin üzerinde kayabilen bir tepsi yerleştirmişlerdir. Bu defasında her iki hayvan da fıstıklara ulaşabilmektedir ama ikisi aynı anda ulaşamamakta, belirli bir anda sadece biri yiyebilmektedir.
Şempanzelerden biri yemeye başladığında diğeri ipi çekip yiyeceği onun önünden almakta ya da aynı şekilde araştırmacı tepsiyi çekip diğer şempanzenin yemesini sağlamaktadır. Yemeği türdeşi tarafından elinden alınan şempanzenin yüzde 50 oranında diğer şempanze yemeye başladığında tepsiyi ondan çektiği ve hırsızlığı için onu cezalandırdığı belirtilmektedir. Fakat eğer şempanzenin elinden yiyeceği araştırmacılardan biri almış ve diğer şempanzeye vermişse, mutsuz şempanze diğerinin önünden tepsiyi sadece yüzde 20 oranında çekmektedir.
Evrimsel biyolog Jensen şempanzelerin tıpkı bir dilim keki paylaşamayan iki çocuk gibi davrandıklarını söylemektedir. Bir yetişkinin gelip keki birinden almasıyla bir çocuğun diğerinden almasının farklı tepkilere yol açacağı bilinir. Şempanzelerin birbirlerini sadece diğeri suçlu olduğunda cezalandırdıklarını belirtmektedir.
12:49 10 Ağustos 2009
Birgün Gazetesi
Şempanzeler intikamcı olabilirler ve aralarındaki yanlış davranan üyeyi saldırgan bir şekilde cezalandırabilirler. Fakat yeni bir çalışma bunu, sadece yapabileceklerini bildikleri için yapmadıklarını göstermektedir. Yani öyle görünüyor ki, kin, sadece insana özgü bir duygu olabilir.
Şempanzelerin farklı bir doğru-yanlış anlayışları vardır ve elde etmek için çalıştıkları yiyeceğin kendilerine verilmemesi gibi adaletsizlik içeren olaylardan hoşlanmazlar. Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstitüsü’nden evrimsel biyolog Keith Jensen, şempanzelerin kindar olup olmadıklarını araştırmıştır. Jensen ve meslektaşları, iki şempanzeyi birbirlerini görecekleri şekilde iki ayrı kafese yerleştirmiştir. Aralarında da üzerinde fıstık olan bir tepsi bulunmaktadır. Tepsiye ulaşamayacak durumda olan şempanzenin kafesine yerleştirilmiş bir ip aracılığıyla tepsiyi devirebilme ve böylece diğer şempanzenin de yemesine engel olma olanağı vardır. Fakat aynı deneyin bu şempanzenin tek başına olduğu koşullarda yapılmış haliyle karşılaştırıldığında, şempanzenin tepsiyi o kadar da sık devirmediği görülmüştür.
The Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinin 2007 Temmuz sayısında yayımlanan araştırmaya göre, yiyeceğe ulaşamamanın yarattığı hayal kırıklığı, diğerinin de yemesine engel olma arzusu yaratmamaktadır. Fakat eğer yemekte olduğu bir yiyecek şempanzeden çalınsa aynı yardımseverliği gösterir mi ve hırsızın bir insan ya da maymun olması onun için fark eder mi? Bunu belirlemek için araştırmacılar, hayvanların arasına hareketli bir zemin üzerinde kayabilen bir tepsi yerleştirmişlerdir. Bu defasında her iki hayvan da fıstıklara ulaşabilmektedir ama ikisi aynı anda ulaşamamakta, belirli bir anda sadece biri yiyebilmektedir.
Şempanzelerden biri yemeye başladığında diğeri ipi çekip yiyeceği onun önünden almakta ya da aynı şekilde araştırmacı tepsiyi çekip diğer şempanzenin yemesini sağlamaktadır. Yemeği türdeşi tarafından elinden alınan şempanzenin yüzde 50 oranında diğer şempanze yemeye başladığında tepsiyi ondan çektiği ve hırsızlığı için onu cezalandırdığı belirtilmektedir. Fakat eğer şempanzenin elinden yiyeceği araştırmacılardan biri almış ve diğer şempanzeye vermişse, mutsuz şempanze diğerinin önünden tepsiyi sadece yüzde 20 oranında çekmektedir.
Evrimsel biyolog Jensen şempanzelerin tıpkı bir dilim keki paylaşamayan iki çocuk gibi davrandıklarını söylemektedir. Bir yetişkinin gelip keki birinden almasıyla bir çocuğun diğerinden almasının farklı tepkilere yol açacağı bilinir. Şempanzelerin birbirlerini sadece diğeri suçlu olduğunda cezalandırdıklarını belirtmektedir.